کلاهبرداری معاملات معارض چیست و سامانه کاتب چگونه جلو آن را می‌گیرد؟

معامله معارض به زبان ساده؛ فاجعه فروش یک ملک به چند نفر

در حقوق ثبت، معامله معارض زمانی رخ می‌دهد که مالک یک ملک، آن را ابتدا طی یک قرارداد به فرد «الف» بفروشد و سپس همان ملک یا منافع آن را طی قرارداد دیگری به فرد «ب» منتقل کند. طبق ماده ۱۱۷ قانون ثبت، این اقدام جرم محسوب شده و دارای مجازات کیفری سنگین است.

چرا مبایعه‌نامه‌های سنتی زمینه ایجاد معامله معارض بودند؟

در رویه گذشته، معاملات در بنگاه‌ها روی برگه کاغذی تنظیم می‌شدند. از آنجا که این قولنامه‌های دستی به سیستم متمرکز ثبتی متصل نبودند، هیچ محدودیت سیستمی بر روی سند ملک ایجاد نمیشد. در نتیجه، افراد سودجو می‌توانستند در یک روز، یک آپارتمان را با چند مبایعه‌نامه مختلف به چندین خریدار بی‌خبر بفروشند و مبالغ هنگفتی کلاهبرداری کنند.

سازوکار سامانه کاتب در پیشگیری و ریشه‌کن کردن معامله معارض

قانون الزام به ثبت رسمی معاملات با هوشمندسازی فرآیندها، روزنه کلاهبرداری معامله معارض را برای همیشه مسدود کرده است. ثبت قراردادها در بستر سامانه کاتب و پلتفرم یک‌ثبت بر پایه سه لایه امنیتی زیر انجام می‌شود:

• ایجاد قفل و محدودیت سیستمی آنی: به محض امضای اولیه پیش‌نویس قرارداد یکسان، سامانه به طور خودکار پلاک ثبتی ملک را در دفتر الکترونیک املاک قفل می‌کند و تا زمان تعیین تکلیف قرارداد اولیه، امکان ثبت هیچ معامله جدیدی روی آن ملک وجود ندارد.
• استعلام برخط مالکیت و بازداشتی: سامانه پیش از تنظیم قرارداد، مالکیت فروشنده و آزاد بودن سند را از سازمان ثبت اسناد استعلام می‌گیرد.
• احراز هویت بیومتریک و اتصال به ثنا: هویت طرفین معامله از طریق سامانه ثنا و شاهکار تایید می‌شود تا امکان غصب عنوان و معامله با مدارک جعلی از بین برود.

تکلیف خریدار در صورت بدعهدی یا عدم واریز ثمن

ممکن است این سوال پیش بیاید که اگر ملک در سامانه قفل شود اما خریدار اول پول معامله را نپردازد، تکلیف فروشنده چیست؟ در سامانه جدید، فروشنده مجبور به معطلی در دادگاه نیست. بر اساس سازوکار طراحی‌شده، فروشنده می‌تواند از قابلیت فسخ هوشمند قرارداد یکسان استفاده کرده و با یک کلیک، قرارداد متخلفانه را ملغی و قفل ملک را آزاد نماید.

نقش مراجع ثبتی

پس از ثبت اولیه در سامانه، نهایی‌سازی معامله و رفع محدودیت سند در دفاتر اسناد رسمی انجام می‌گیرد. برای آشنایی با روند بررسی اسناد و ثبت رسمی، می‌توانید از خدمات دفتر اسناد رسمی ۹۳۰ تهران بهره‌مند شوید.

نتیجه‌گیری

معامله معارض محصول شفاف نبودن معاملات کاغذی و اسناد عادی بود. با الزام قانونی ثبت معاملات در قالب قراردادهای یکسان و در بستر پلتفرم «یک‌ثبت»، امروزه هر معامله‌ای به صورت آنی در دفتر الکترونیک ثبت شده و امکان کلاهبرداری و فروش یک ملک به چند نفر به صفر مطلق رسیده است.